โครงงานการเพาะเห็ด

         โครงงาน


กลุ่มสาระการเรียนรู้การงานอาชีพและเทคโนโลยี


เรื่อง    การเพาะเห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด)
 

1.ที่มาและความสำคัญของโครงงาน

       แต่ก่อนพื้นที่ป่าในบนปลาปากน้อยมีมาก ป่าก็มีความอุดสมบูรณ์  ของป่าต่าง ๆ  เช่น เห็ดบด  เห็ดขอนขาว  เห็ดละโงก  เห็ดดินต่าง ๆ ผักหวาน  ไข่มดแดง แมงแครง ก็มีจำนวนพอเพียงกับชาวบ้าน   ต่อมาเมื่อประชากรเริ่มมีมากขึ้น  ชาวบ้านก็ทำการแผ้วถางป่าและบุกรุกป่ามากขึ้นทำให้พื้นที่ป่าลดลง จำนวนของป่าหรืออาหารตามธรรมชาติก็ลดจำนวนลงอย่างรวดเร็ว  ไม่เพียงพอต่อความต้องการและเริ่มหายากขึ้นเรื่อย ๆ 
      
       อนึ่งไม้ที่ถูกแผ้วถางออกนี้  มักจะถูกเผาทิ้งเป็นส่วนใหญ่ หรือไม่ก็นำไปทำเป็นเสารั้วซึ่งเป็นการใช้ทรัพยากรป่าไม้อย่างไม่คุ้มค่า เพื่อให้เกิดประโยชน์อย่างคุ้มค่าคณะผู้จัดทำจึงมีแนวคิดในการนำไม้ดังกล่าว มาทำการทดลองเพาะเห็ด โดยได้นำไปปรึกษาคณะครูโรงเรียนบ้านปลาปากน้อย ซึ่งคณะครูเห็นชอบให้นักเรียนทำการศึกษาเป็นโครงงานอย่างลุ่มลึก  โดยศึกษาในลักษณะเป็นการทดลอง  เห็ดที่จะนำมาทดลองนั้นครูดนตรี  เชื้อสาทุม ได้แนะนำให้ปลูกเห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด)  เนื่องจากในชุมชนใกล้เคียงมีเชื้อเห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด)ไว้บริการ และเห็ดทั้ง  2  ชนิดนี้เป็นที่ต้องการของท้องตลาดมาก   

2.  วัตถุประสงค์
     
      1.  เพื่อฝึกทักษะอาชีพให้กับนักเรียนและสามารถนำไปประกอบอาชีพหลักและอาชีพเสริมในอนาคตได้  
      2.  เพื่อนำเห็ดที่ได้มาประกอบอาหารกลางวันและจำหน่ายเป็นรายได้เสริม 

3.  วิธีการศึกษา
       1.   ศึกษาและค้นคว้ารายละเอียดในเรื่อง  วัสดุอุปกรณ์  ขั้นตอนการดำเนินงาน
จากหนังสืออื่น ๆที่เกี่ยวข้องและจากวิทยากรภูมิปัญญาท้องถิ่น
       2.  ดำเนินการเพาะเห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด) ตามขั้นตอนที่ศึกษา
       3.  สังเกตและจดบันทึกข้อมูล
       4.  นำข้อมูลที่ได้มาเขียนเค้าโครงของโครงงาน
       5.  เรียบเรียงข้อมูล
       6.  เขียนรายงาน
       7.  เตรียมนำเสนอ   

---

         เห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด)  เป็นเห็ดพื้นเมืองที่มีรสชาติดี  เป็นที่นิยมบริโภคกันอย่างแพร่หลายในหมู่ของคนไทย  โดยเฉพาะทางภาคอิสานและภาคเหนือ  เห็ดลมมีชื่อเรียกกันหลายชื่อ  เช่น  เห็ดกระด้าง  เห็ดบด  เห็ดขอนดำ  ตามธรรมชาติเห็ดลม(เห็ดบด)  และเห็ดขอนขาวจะออกดอกตามขอนไม้ในป่าในช่วงต้นฤดูฝนและปลายฤดูฝน  แต่ในปัจจุบันป่าไม้ถูกแผ้วถางเพื่อนำไปเป็นพื้นที่ทางการเกษตรเป็นจำนวนมาก  นอกจากนั้นในช่วงฤดูแล้งยังเกิดไฟป่าเผาทำลายขอนไม้แห้งในป่าจนเกือบหมด  ทำให้เห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด)  ตามธรรมชาติมีจำนวนน้อยลงเรื่อย ๆ จนแทบจะหาเก็บมาบริโภคกันไม่ได้อีกแล้ว  
 

1.  ชนิดของไม้ที่ใช้เพาะเห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด) 

2.วัสดุอุปกรณ์
      1. ขอนไม้มะม่วง  ไม้เต็ง  ไม้รัง  ขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 4 – 6 นิ้ว ยาว  1.50  เมตร
      2. เชื้อเห็ด  
      3. ทราย 
      4. ปูนซีเมนต์
      5. คุถัง  
      6. สว่าน
      7. ไม้สำหรับอัดกดเชื้อเห็ด 
 

3.  วิธีการและขั้นตอนการเพาะเห็ด           1.  เตรียมท่อนไม้  ขนาดเส้นผ่าศูนย์ 4 – 6 นิ้ว  ความยาว 1.50 เมตร 2. ใช้สว่านไฟฟ้าขนาด  5 -  6  หุน  เจาะขอนไม้ที่เตรียมไว้เป็นรูให้มีความลึกประมาณ  2 – 4  เซนติเมตร  โดยทำเป็นแถวๆ ตามความยาวของไม้  และให้แต่ละแถวให้ห่างกันประมาณ  10 – 15 เซนติเมตร  แต่ละขอนเจาะรูจำนวนเท่ากัน 3.  นำเชื้อเห็ดที่เตรียมไว้( เปิดถุงเชื้อเห็ดแล้วแกะใส่คุถัง และใช้มือบีบขยำเชื้อเห็ดให้แตกจนละเอียด) ยัดลงไปในรูที่เจาะจนเต็มรู แล้วใช้ไม้ขนาดเท่ารูกดและดันเชื้อเห็ดให้แน่นจนเต็มรู             4.  ใช้ปูนซีเมนต์ผสมทรายอัตราส่วน  1 : 1  คลุกน้ำหมาด ๆ ปิดขอนเห็ดที่ใส่เชื้อเห็ดแล้ว   5.  นำขอนเห็ดไปเก็บพักไว้ในที่ร่มใต้ต้นไม้เพื่อเป็นการบ่มเชื้อเห็ด  และถ้าอากาศแห้งควรรดน้ำให้ขอนเห็ดประมาณ 10 – 15 วันต่อครั้ง 4.  การบ่มเชื้อ          เมื่อฝังเชื้อเห็ดเข้าไปในขอนเสร็จแล้ว ให้นำขอนไม้ไปเก็บพักไว้ในที่ร่ม ใต้ต้นไม้ โดยวางขอนไม้ให้เป็นซ้อนกันเป็นสี่ด้าน  และไม่ให้ถูกแสงแดดและลมพัด เพราะจะทำให้ขอนไม้แห้งเร็วเกินไป เชื้อเห็ดจะเจริญขยายเส้นใยไม่ได้เต็มที่ โดยวางเรียงขอนไม้ซ้อนกันขึ้น การบ่มพักเชื้อจะใช้เวลานาน  3 - 4  เดือน หรืออาจนานกว่านี้ ขึ้นอยู่กับขนาดของขอนไม้และชนิดของไม้ถ้าขอนไม้ใหญ่ใช้เวลานานขึ้น โดยเชื้อเห็ดจะอาศัยน้ำเลี้ยงจากเปลือกไม้เป็นอาหาร  ดังนั้นถ้าขอนไม้แห้งเร็วเกินไปควรรดน้ำช่วยบ้าง 10 - 15  วันต่อครั้ง 5.  การเปิดดอกหรือการทำให้เห็ดเกิดดอก         ถ้าเป็นขอนขนาดเล็ก เมื่อบ่มพักเชื้อครบ  4  เดือน  แต่ถ้าเป็นขอนขนาดใหญ่ต้องรอไปอีกระยะ เมื่อเชื้อเห็ดเจริญได้ที่และเปลือกไม้เริ่มผุจนย่างเข้าถึงฤดูฝน เห็ดก็จะออกดอกขึ้นมาเอง  โดยไม่ต้องรดน้ำ  ปล่อยให้เห็ดเกิดดอกตามธรรมชาติ ซึ่งผลปรากฏว่า เห็ดออกดอกได้ปีละ 3 - 5 ครั้ง และผลผลิตต่อขอนก็เพิ่มจำนวนมากขึ้นกว่าเดิมมาก โดยช่วงเวลาที่เห็ดออกดอกได้ดีเป็นช่วงเวลากลางคืน ถึงเช้ามืด       1.วิธีการดำเนินงาน             1. จัดทำแผนปฏิบัติงาน        2. ศึกษาวิธีการและขั้นตอนในการเพาะเห็ดจากครูที่ปรึกษา  ภูมิปัญญาท้องถิ่นและจากแหล่งเรียนรู้ห้องสมุดของโรงเรียน        3. เตรียมวัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ในการเพาะเห็ด        4. ดำเนินการเพาะเห็ดตามขั้นตอนที่ศึกษา        5. จดบันทึกข้อมูลจากการทดลองตั้งแต่เริ่มเพาะเห็ดจนถึงการเก็บผลผลิต        6. รวบรวมข้อมูลจากการจดบันทึกไปนำเสนอให้ครูที่ปรึกษาตรวจสอบ        7. พิมพ์รายงานสรุปผลการทดลอง/ผลการดำเนินงาน   2. แผนการปฏิบัติงาน วัน/เดือน/ปี แหล่งการเรียนรู้/วิธีการศึกษา ผลการปฏิบัติงาน     2  กุมภาพันธ์  50 วางแผนการปฏิบัติงาน ดำเนินการปฏิบัติตามแผน 5  กุมภาพันธ์  50 ศึกษาวิธีการและขั้นตอน ในการเพาะเห็ดจากวิทยากร/แหล่งเรียนรู้ -  ศึกษาวิธีการและขั้นตอนการเพาะเห็ดจากครูที่ปรึกษาและห้องสมุดโรงเรียน -  ศึกษาดูงานการเพาะเห็ดจากชุมชน 6  กุมภาพันธ์  50 เตรียมวัสดุอุปกรณ์ -  จัดหา ขอนไม้   เชื้อเห็ด  ซีเมนต์   ทราย   คุถัง สว่าน  7  กุมภาพันธ์  50 ดำเนินการเพาะเห็ด -  ดำเนินการเพาะเห็ดตามขั้นตอนที่ศึกษา 7  กุมภาพันธ์  50 - 1  มิถุนายน  50 จดบันทึกและรวบรวมข้อมูล -  จดบันทึกข้อมูลตั้งแต่เริ่มเพาะเห็ด  การดูแลรักษา จนถึงการเก็บผลผลิตแล้วสรุปข้อมูล กุมภาพันธ์  50 พิมพ์รายงานสรุปผลการทดลอง/ผลการดำเนินงาน -  จัดพิมพ์รายงานสรุปผลการดำเนินงานโดย 1.  เด็กชายฤทธิชัย   จันทะคุณ 2.  เด็กหญิงศิริรัตน์   วงค์ตา 3.  เด็กหญิงรัชนีกร   คำวัน      อุปกรณ์การศึกษา            1.  ห้องสมุดโรงเรียนบ้านปลาปากน้อย              2.  ครูที่ปรึกษา  คุณครูดนตรี   เชื้อสาทุม              3.  ภูมิปัญญาท้องถิ่น            4.  อุปกรณ์การเขียน  สมุด  ดินสอ  ปากกา  ไม้บรรทัด  แบบบันทึก  กล้องถ่ายรูป             1. ทำให้ทราบว่าไม้ในท้องถิ่นของบ้านปลาปากน้อยที่สามารถนำมาเพาะเห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด)ได้คือ  ไม้มะม่วง  ไม้เต็ง  ไม้รัง           2. เห็ดจะออกดอกได้ดีเมื่อนำขอนเห็ดไปวางไว้ใต้ร่มไม้และควรรดน้ำขอนเห็ดในช่วงที่ฝนไม่ตก 10 – 15  วันต่อครั้ง           3. ฤดูที่เห็ดขอนขาวและเห็ดลม(เห็ดบด) ออดดอกได้ดีและมีผลผลิตสูงคือช่วงต้นฤดูฝนและช่วงปลายฤดูฝน           4. เห็ดออกดอกได้ปีละ 3 - 5 ครั้ง        ข้อเสนอแนะ            1.  ในการจัดวางเรียงขอนเห็ดให้เป็นชั้น ๆ นั้น ควรนำวัสดุที่แข็งแรง  ทนทาน  เช่น  อิฐบล็อก  หรือท่อนซีเมนต์ มาวางรองขอนเห็ดไว้เพื่อไม่ให้ขอนติดดินและป้องกันไม่ให้ปลวกขึ้นกัดกินเนื้อไม้ เอกสารอ้างอิง -  ใบความรู้การปลูกเห็ดลม และเห็ดขอนขาว ของขวัญชัย  พันธ์หมุด  คณะพืชศาสตร์วิทยาลัยเกษตรและเทคโนโลยีนครพนม -  กระทรวงศึกษาธิการ,หนังสือเรียนสาระการเรียนรู้พื้นฐานวิทยาศาสตร์ชั้นประถมศึกษา  ปีที่5,6,2547  โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว: กรุงเทพมหานคร